یاسمین حسنات؛ نخستین زندانی سیاسی زن افغانستان در دوران شوروی و روایت کتاب روزهای نزدیک
ایمان صالحی
۷ آبان ۱۴۰۳
۷ آبان ۱۴۰۳ - ۱۱:۵۵
کتاب روزهای نزدیک که به قلم تینا محمدحسینی نگارش و از سوی انتشارات راه یار منتشر شده، نخستین روایت مستند از زندگی یاسمین حسنات، نخستین زن زندانی سیاسی افغانستان در دوره حاکمیت شوروی را به مخاطب معرفی می‌کند. این اثر با کوشش‌های زنده‌یاد محمدسرور رجایی آغاز و پس از سال‌ها به سرانجام رسیده است.
یاسمین حسنات متولد قند‌هار در یک خانواده فرهنگی و مذهبی به سر می‌برد و قرآن و احکام را از کودکی از پدرش آموخته بود. خانواده‌اش سابقه فعالیت سیاسی داشتند و این زمینه در راهیابی او به مبارزات سیاسی مؤثربود. با وجود جوانی، او در مدرسه با گروه‌های موافق شوروی بحث می‌کرد و اعلامیه توزیع می‌نمود.
در سال ۱۷ سالگی، حسنات توسط نیرو‌های حکومتی دستگیر شد و پس از بازجویی‌های متعدد در زندان زنان قفل شد. او تنها زندانی سیاسی زن در بخشی بود که عمدتا زنان متهم به مسائل اخلاقی در آن نگهداری می‌شدند. حسنات تنها نمازخوان آن بخش بود و به مرشدی برای دیگر زندانیان تبدیل شد.
محمدحسینی در گفتگو با خبررسان توضیح داد شکنجه‌های روحی و روانی، ترساندن با اعدام، عدم ملاقات با خانواده، فقدان آب آشامیدنی سالم و شرایط سخت زندگی زندان بخشی از رنج‌های او بود. با وجود همه این سختی‌ها، حسنات از مسیر خود انصراف نداد و نهایتا با واسطه یکی از دوستان پدرش مورد عفو قرار گرفت و آزاد شد.
پس از آزادی، حسنات تحصیلات خود را ادامه داد و به تدریس کودکان پرداخت. محمدحسینی معتقد است مبارزه این بانو تنها به کار مسلحانه محدود نبوده؛ او با آموزش و پرورش نسل‌های جدید در ایران و افغانستان، راهی فرهنگی برای مقاومت برگزید. حتی در دوران مادری نیز در شرایط سخت باقی ماند تا همسرش بتواند فعالیت‌های سیاسی را تداوم دهد.
نویسنده کتاب بر اهمیت تاریخ شفاه‌ی و خاطره‌نویسی زنان افغان تأکید دارد و می‌گوید زنان در طول جنگ و صلح راویان خاموش بوده‌اند و روایت‌های آن‌ها برای نسل جوان الهام‌بخش است. انتشار کتاب‌هایی از این دست می‌تواند به دختران و زنان افغانستان و مهاجرین نشان دهد که با وجود موانعی چون ممنوعیت تحصیل و بمب‌گذاری مدارس، همچنان می‌توان جایگاه خود را با علم و تلاش بدست آورد.
محمدحسینی با اشاره به چالش‌های فعلی زنان افغانستان، ادامه تحصیل را یکی از اشکال مبارزه می‌داند و کتاب روزهای نزدیک را الگویی برای ظهور نسلی می‌نامد که بتواند ققنوس‌وار از خاکس‌تر تعصبات و محدودیت‌ها برخاست. این اثر نه تنها برای زنان افغانستان، بلکه برای تمام مهاجران افغانی منبع الهام است.
