به گزارش خبرنگار مهر، ناهنجاری‌های فرهنگی و صدمه‌های اجتماعی در فوتبال ایران مدام یکی از بزرگترین چالش‌های کارشناسان و فعالان فرهنگی و اجتماعی بوده است که تلاش می‌شود به طرق گوناگون برای اصلاح این ناهنجاری‌ها و افت صدمه‌ها تلاش شود.

کمیته‌هایی که در خوابند

در بدنه فدراسیون فوتبال به گفتن متولی فوتبال در سرزمین کمیته‌هایی وجود دارد که مستقیماً خود را به گفتن مسؤولان و دغدغه مندان امر فرهنگی معارفه کرده‌اند.

یکی از این کمیته‌ها «کمیته اخلاق فدراسیون» است که رسالت خود را به این صورت تعریف کرده است: این کمیته یکی از ارکان قضایی فدراسیون محسوب می‌شود که مسوولیت تعیین آیین نامه‌ها و دستورالعمل‌های مربوط به مراعات مسایل اخلاقی و فرهنگی و بازی جوانمردانه این چنین نظارت بر نحوه اجرای این آیین نامه‌ها، دستورالعمل‌های مصوب و تصمیم گیری در خصوص موارد عدم مراعات اصول اخلاقی، فرهنگی و بازی جوانمردانه را بر مسئولیت دارد.

علاوه بر این کمیته‌ای تحت گفتن «کمیته بازی جوانمردانه و مسؤولیت اجتماعی» در فدراسیون فوتبال وجود دارد که ماموریت آن به این صورت تعریف شده است: این کمیته مسوولیت تهیه آیین نامه و دستورالعمل‌های مربوط به مراعات مسایل و شعائر فرهنگی و بازی جوانمردانه این چنین نظارت بر اجرای آن را بر مسئولیت دارد.

در درون باشگاه‌ها هم که گفتن «باشگاه فرهنگی» را یدک می کشند معاونتی با گفتن «معاونت فرهنگی» وجود دارد که ماموریت آن رسیدگی به امور فرهنگی و اجتماعی باشگاه‌ها است.

اما این سوال نقل می‌شود که این کمیته‌ها و معاونت‌ها در سال‌های تازه چه عمل های بنیادینی در حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی انجام داده اند که امروزه و هر هفته ناظر موارد بسیاری از ناهنجاری هستیم؟

چند اتفاق مهم اما ناهنجار

در هفته‌ای که گذشت در دو تیم بزرگ پایتخت ناظر دو مورد ناهنجاری بودیم که یکی از سوی دانیال اسماعیلی فر بازیکن تیم پرسپولیس و فرد دیگر از سوی جواد نکونام سرمربی و کیانوش رحمتی مربی تیم استقلال روبه رو هواداران تیم شمس آذر به وقوع پیوست. حرکت زشت جواد نکونام رو به هواداران شمس آذر به شدت در شبکه‌های اجتماعی دست به دست شد و به سوژه‌ای برای کاربران مبدل گشت.

هرچند این عمل، احتمالا در مختصر زمان تأثیرات خاصی نداشته باشد اما بی گمان در طویل مدت می‌تواند تبعات جبران ناپذیری را به جستوجو داشته باشد. همانطور که در خصوص بازیکنی همانند شجاع خلیل زاده دیدیم این بازیکن تیم تراکتور به گفتن بازیکنی شناخته می‌شود که به طور مداوم و متعدد مرتکب اعمال پرخاشگرانه در داخل زمین می‌شود و تبعات آن را در هفته تازه و در برگشت این تیم از مازندران دیدیم. بعد از برگشت تیم تراکتور از مازندارن که با ناکامی برابر نساجی همراه می بود هواداران این تیم به فرودگاه رفتند و علیه خلیل زاده شعار دادند.

بدون شک اگر رسیدگی به فرهنگ هواداری در فوتبال اهمیت دارد و مواردی چون دشنام و پرتاب اشیا از سوی هواداران را کاری ناپسند می‌دانیم باید به این مسئله دقت کنیم که حرکت تماشاگر چیزی جز انعکاس حرکت بازیکنان داخل زمین و انعکاس مسائل اجتماعی حاضر در سرزمین نیست.

بی گمان قسمت بسیاری از دشنامی که در ورزشگاه‌های سرزمین در آینده صورت خواهد گرفت انعکاس حرکت زشت نکونام در روبه رو تماشاگران شمس آذر و حرکت زشت دانیال اسماعیلی فر است. همانطور که نمی‌توان پرخاشگری‌های متعدد بازیکنی همانند شجاع خلیل زاده در تیم تراکتور را بی ربط با تجمع و فحاشی هواداران این تیم در فرودگاه و بعد از ناکامی برابر نساجی بدانیم.

یقیناً برخی اعتقاد دارند به واسطه هیجانات و استرس‌هایی که در ذات فوتبال وجود دارد ابراز برخی ناهنجاری‌ها اجتناب ناپذیر است اما نباید فراموش کرد که در فوتبال روز دنیا تیم‌ها با منفعت گیری از متخصصان، روانشناسان و جامعه شناسان تلاش می‌کنند به بازیکنان و عوامل خود راه‌های کنترل شوق را آموزش دهند و مانع از آن شوند که این رفتارها آسیبی به باشگاه بزند. علاوه بر این شاهدیم که باشگاه‌ها پیش از آنکه فدراسیون فوتبال بخواهد جریمه ای را در نظر بگیرد خودشان عمل می‌کنند و با عوامل خطا کار برخورد می‌کنند.

ناهنجاری‌های اجتماعی انعکاس پرخاشگری‌های بازیکنان و مربیان است

این مساله در فوتبال ایران نه تنها دیده نمی‌شود بلکه شاهدیم خود باشگاه‌ها از طریق رسانه‌های رسمی که در اختیار دارند آتش ناهنجاری‌ها می دمند. هفته قبل ناظر بیانیه نویسی هایی بودیم که دو باشگاه استقلال و پرسپولیس علیه هم انجام دادند. عکس العمل‌هایی که گاهاً تند و تهاجمی می بود و نمی‌توان انتظار داشت که تبعات آن در روزها و هفته‌های سپس دامن تماشاگران را نگیرد و خود را به شدیدترین شکل ابراز ندهد. اگر باشگاهی که همه امکانات را در اختیار دارد نمی‌تواند برای منافع، اعتبار و شخصیت خودش کاری مؤثر صورت دهد چطور باید از تماشاگران و هواداران انتظار رفتارهای فرهنگی داشت؟

فوتبالیست و مربی الگوی تماشاگری است که در داخل ورزشگاه وجود دارد و یک دشنام بازیکن انعکاسی هزاران برابر در بین تماشاگران اشکار می‌کند و اگر قرار است ناظر ابراز این ناهنجاری‌ها نباشیم باید پیش از هر چیز معاونت‌های فرهنگی و کمیته‌های انضباطی باشگاه‌ها داخل عمل شوند و ماموریت خود را به درستی انجام بدهند و سپس فدراسیون فوتبال به واسطه بازوهای فرهنگی و انضباطی خود بر عملکردها نظارت کند.

احتمالا بهتر آن است که یک شفاف سازی از سوی باشگاه‌ها و فدراسیون‌ها صورت بپذیرد و مسؤولان فرهنگی در این سازمان‌ها به توضیح این مساله بپردازند که دست کم در فصل جاری چه عمل های عمیقی در حوزه‌های فرهنگی انجام داده اند و اثرات مثبت آن چه بوده است و اگر انجام نمی‌شد چه تبعاتی به جستوجو می‌داشت؟