فیلم مستند در جستجوی تختک‌نشین‌ها به کارگردانی محسن شیرزایی در هشتمین جشنواره تلویزیونی مستند حضور دارد و از شبکه مستند سیما پخش می‌شود. این اثر به بررسی زندگی و هویتی می‌پردازد که در دل دریاچه هامون شکل گرفته و اکنون از بین رفته است.
شیرزایی توضیح داد که تختک‌نشین‌ها از اقوام قدیمی سیستان بودند که در هامون به دامداری و پرورش گاو سیستانی مشغول بودند. خشکسالی‌های پی‌درپی باعث شد هم اجتماع تختک‌نشین‌ها و هم نسل اصیل گاو سیستانی از هامون برچیده شوند و دیگر اثری از آن‌ها باقی نمانده باشد.
واژه‌های تختک و تختک‌نشین از زبان محلی ریشه دارند و به مردمی اشاره می‌کنند که در جزیره‌های هامون به گله‌داری می‌پرداختند. تختک مکانی است که از سطح آب بالا‌تر بوده و امکان استراحت گاو‌ها را در شب فراهم می‌کرده؛ این فضا کم‌کم به محل زیست مشترک انسان و دام تبدیل شده بود.
کارگردان مستند درباره مسیر تحقیق گفت منبع سازمان‌یافته‌ای درباره تختک‌نشین‌ها وجود ندارد. تنها تصاویر موجود، عکس‌هایی از آرتور هرتسفلد، جامعه‌شناس و باستان‌شناس آلمانی، مربوط به دهه ۱۳۵۰ خورشیدی بوده که از دوستان به دست آمده است. بر این اساس، پژوهش فیلم بر پایه تحقیقات می‌دانی پیش رفته است.
شیرزایی افزود پیکره گاو سیستانی در ۳۵۰۰ سال پیش در شهر سوخته دیده می‌شود. از سال ۱۳۹۸ تلاش زیادی برای یافتن تصاویر اولیه زندگی تختک‌نشین‌ها انجام شده و خوشبختانه برخی تصاویر مربوط به دهه ۱۳۵۰ از منابع شخصی جمع‌آوری و در فیلم استفاده شده است.
او با تأکید بر اینکه حل مسئله هامون نیازمند اجماع جهانی است، گفت در شرایط حاضر نمی‌توان از هامون‌نشین‌ها سخن گفت، چرا که فردی در هامون نمانده است. این مسئله در سطح ملی قابل حل نیست و عمده مشکلات به کاهش بارندگی در سال‌های اخیر برمی‌گردد. این مستند حاصل مراودات با آخرین بازماندگان هامون طی سال‌های طولانی پژوهش می‌دانی است.
شیرزایی بیان کرد این پروژه پنج سال طول کشید با امید اینکه آب به هامون برگردد و بخشی از زیست تختک‌نشین‌ها ثبت شود. طی این سال‌ها حداقل دو بار آب در هامون جاری و مجددا خشک شد. خشکسالی در شمال و جنوب سیستان و بلوچستان فرا‌گیر شده و تولیدات کشاورزی به‌ویژه خرما و مرکبات دچار ضعف جدی گردیده است.
کارگردان به شرایط سیستان و بلوچستان اشاره کرد این استان بیش‌ترین نرخ جوانی و همزمان بیش‌ترین نرخ بیکاری در کشور دارد. تختک‌نشین‌ها با سختی شرایط جوی و کاهش حمایت‌های دولتی، گاو‌های خود را با نیمی از قیمت به قصاب‌ها فروختند و با پول حاصل به سمت قاچاق سوخت رفتند. نگهداری دام برای آن‌ها تنها نابودی سرمایه بوده است. اکثر تختک‌نشین‌ها به قاچاق سوخت و اخیرا طرح رزاق سوق داده شده‌اند. استان نیازمند احداث کارخانه است تا چرخه اشتغال تشکیل شود، اما این اتفاق محدود مانده است.
شیرزایی درباره انگیزه ساخت فیلم گفت این مستند برای من یک الزام بود، چون اهل این منطقه هستم و تختک‌نشین‌ها زیست و اجتماعی خاص سیستان محسوب می‌شوند. مسیر ساخت سخت و طولانی بود به دلیل کمبود اسناد و تصاویر، اما عجله‌ای برای پایان کار نداشتم.
او ادامه داد تصمیم داشتیم فیلمی کاملا مشاهده‌گر بسازیم، اما هر گروه‌ی که می‌رفتیم از هامون رفته بودند. این موضوع کار را سخت کرد و روایت چندپاره شد. ناچار شدیم نریشن بنویسیم و خرده روایت‌ها را جمع‌بندی کنیم، چون فقط با رویکرد مشاهده‌گر نمی‌شد قصه را برای مخاطب تعریف کرد و نیاز بود اطلاعات از طریق متن به مخاطب منتقل شود.
کارگردان مستند درباره نقش تلویزیون در مسائل زیست‌محیطی اظهار داشت تلویزیون باید نقش بسیار فعالی ایفا کند، چرا که نه تنها سیستان، بلکه اکثر اقلیم کشور در دهه اخیر دچار مشکلات زیست‌محیطی از جمله کم‌آبی، طوفان‌های ماسه‌ای و فرونشست‌ها شده است. باید با فرهنگ‌سازی، اصلاح الگو‌های مصرف و به‌کارگیری دانش امروزی بر این شرایط غلبه کنیم. رسانه ملی و تلویزیون با تمام توان در این می‌دان حاضر شده و امیدوارم کشور از این بحران آب سربلند بیرون بیاید.
بر اساس این گزارش، فیلم مستند در جستجوی تختک‌نشین‌ها امشب سه‌شنبه ۲۹ آبان ماه ساعت ۲۱ از شبکه مستند سیما پخش می‌شود و بازپخش‌های آن فردا چهارشنبه ۳۰ آبان ماه ساعت ۹ صبح و ۲۴ خواهد بود.