مهتاب من: با تشدید تحریم‌ها در زمان جنگ اوکراین، اگرچه دارو به‌طور رسمی از فهرست تحریم‌ها خارج می بود، اما اختلال در مسیرهای مالی و لجستیکی، زنجیره فراهم داروی روسیه را تحت سختی قرار داد. دولت روسیه با واردات موازی و مجوزهای ثبت اضطراری مانع افتشد و بازار دارو را سرپا نگه داشت؛ بازاری که قیمت آن به ۲.۸۵ تریلیون روبل رسیده، اما وابستگی به واردات هم چنان برقرار است.

مسکو از بهار ۲۰۲۲ مسیرهای بین‌بُر را قانونی کرد. وزارت صنعت و تجارت روسیه واردات موازی را برای فهرستی از کالاها مجاز دانست؛ یعنی امکان واردات بدون رضایت دارنده برند، مشروط به این که کالا در خارج از روسیه به‌طور قانونی داخل چرخه شده باشد. این تصمیم، کانال‌های تازه‌ای گشود تا واردکنندگان بتوانند دارو

را از مسیرهای ثالث و نه الزاماً نمایندگی رسمی فراهم کنند. نتیجه، افزایش دسترسی مختصر‌زمان می بود؛ هرچند ریسک‌های کیفیت، رهگیری و نظارت نیز بالا رفت.

هم‌زمان، دولت روسیه مسیرهای اضطراری برای ثبت و اراعه دارو تعریف کرد. اگر خطر افتتشخیص داده می‌شد، امکان ثبت داروی آنالوگ درمانی با روال فست‌ترک فراهم و مجوز بازاریابی موقت صادر می‌شد؛ مجوزهایی که قابلیت تمدید داشتند. حتی واردات دارو با بسته‌بندی خارجی به شرط برچسب‌گذاری به زبان روسی و مراعات الزامات ثبت مجاز شد. این بسته سیاستی، شوک افترا مهار کرد، اما هزینه‌های نظارتی و تورمی را افزایش داد.

تاثییر اقتصادی این تصمیم‌ها قابل تکذیب نیست. بازار دارویی روسیه نه‌تنها متوقف نشد، بلکه در سال ۲۰۲۴ از نظر قیمت

اسمی نزدیک به ۱۰ درصد رشد کرد و به ۲.۸۵ تریلیون روبل رسید. با این حال، این رشد الزاماً به معنی بهبود دسترسی یا رفاه نبوده است؛ بخشی از آن از تورم دارویی و تحول الگوی مصرف ناشی شد، نه افزایش واقعی ظرفیت تشکیل.

نقطه حساس اما هم چنان واردات است. مطالعات مشخص می کند واردات دارویی نزدیک به نیمی از مصرف سرزمین را راه اندازی می‌دهد و در فاصله ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴، سهم واردات در مصرف تقریباً بدون تحول مانده است؛ حتی با وجود تحریم‌ها، فراهم از کشورهای موسوم به غیردوست نیز ادامه یافته است. این یعنی روسیه، برخلاف شعارهای پررنگ جایگزینی واردات، در عمل بازار را با نگه داری سطح واردات سرپا نگه داشت اما با تحول مسیرها، واسطه‌ها و ابزارهای حقوقی.

برای افت این صدمه‌پذیری، برنامه Pharma 2030 شتاب گرفت. گزارش‌ها

مشخص می کند گلوگاه مهم، فناوری تشکیل و پالایش مواد مؤثره است؛ گسترش R&D به ۲۰ تا ۳۰ میلیارد روبل و تشکیل ۱۰ تا ۱۵ تأسیسات API طی ۳ تا ۵ سال با هزینه‌ای نزدیک به ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیارد روبل برآورد می‌شود. مطلب روشن است: خودکفایی دارویی نه ارزان است و نه سریع.

جمع‌بندی توانایی روسیه ساده اما هشداردهنده است: دارو احتمالا تحریم‌پذیر نبوده است، اما زنجیره فراهم می‌توانست از پا بیفتد. روسیه با واردات موازی، مجوزهای ثبت ضربتی، بسته‌بندی خارجی و سیاست‌های محلی‌سازی، بازار را از شوک افتعبور داد؛ اما به بهای سختی تورمی، ریسک‌های نظارتی و تداوم وابستگی وارداتی در سطحی نزدیک به نصف مصرف. توانایی‌ای که برای هر کشوری با محدودیت‌های مالی و لجستیکی، حامل درس‌های جدی است.