رخشانی در معارفه این اثر گفت مستند شبین یک فیلم پرتره است که به زندگی استاد سلمان فارسی صالحزهی نگاه میکند. ایشان از نسل اول و دوم هنرمندان تئاتر در سیستان و بلوچستان هستند و با همکاران خود تئاترهای گوناگون را روی صحنه بردهاند. مهمترین اثر هنری آنها که بسیار تأثیرگذار بود و جوایز متعددی از جشنوارهها دریافت کرد، تئاتر آب باد خاک است. در سال ۱۳۶۶، صالحزهی و گروهش توانستند جدیترین جوایز جشنواره تئاتر فجر را به خود اختصاص دهند؛ علاوه بر این، این نمایش تأثیر گستردهای در فضای منطقه داشت.
کارگردان افزود تئاتر آب باد خاک برگرفته از فضای بومی منطقه و در ارتباط با خشکسالی است. این اثر هنری، سخن نو و تازهای میگوید و از نظر ویژگیهای هنری از جمله موسیقی و نورپردازی بسیار پیشرو محسوب میشود. به همین دلیل میتوان گفت آقای صالحزهی یکی از برجستهترین هنرمندان سیستان و بلوچستان است. این مستند به سراغ او رفته، اما تمرکز بر گذشته او نیست؛ بلکه به بررسی شرایط حال و مرور فعالیتهای فعلی وی میپردازد.
رخشانی درباره نامگذاری اثر توضیح داد واژه شبین در زبان بلوچی به حالتی میان رویا و حقیقت اشاره دارد و شبینک به معنای فردی است که میان خواب و بیداری قرار دارد. من معتقدم آقای صالحزهی با رویای آب باد خاک زندگی میکند و در فیلم نیز این جستجو را میبینیم؛ گویی ایشان در پی ردپایی از آن نمایش میگردند. این گمشده متعلق به خود ایشان است و چیزی که هر هنرمندی در درون خود مییابد. فیلم با سه محور نمایش، دنیای واقعی سوژه و شرایط زندگی روزمره آقای صالحزهی روایت میشود و پیوند این سه عنصر، خط اصلی روایی را شکل میدهد.
وی خاطرنشان کرد دلنشین است بدانید که پدر آقای صالحزهی نیز یکی از بزرگترین پژوهشگران سیستان و بلوچستان بوده و در آغاز فیلم تأثیر پدر بر پسر به تصویر کشیده شده است. ایشان به سبب علاقه عمیق به سلمان فارسی، نام پسر خود را بر همین اساس گزیدند. بیشک ما با هنرمند بزرگی روبرو هستیم و کوشیدهایم زندگی او را برای مخاطبان تداعی کنیم. دلایل کنار گذاشتن تئاتر و کم بودن توجه به ایشان نیز در بخشهایی از مستند به تصویر آمده است. این اثر مروری بر تاریخ تئاتر سیستان و بلوچستان نیز محسوب میشود.
رخشانی با انتقاد از بازنماییهای کلیشهای سیستان و بلوچستان گفت یکی از تصاویری که به طور متعارف از این منطقه ارائه شده، فضایی بدوی و دور از تمدن را نشان میدهد که بازنمایی بسیار آزاردهندهای است. من معتقدم نمایش مفاخر این منطقه از جمله استاد صالحزهی که در هنر مدرن تئاتر پیشرو بوده، اثرات ی برای اصلاح آن تصویر غلط دارد. تئاتر آب باد خاک به گونهای بود که با بهرهگیری از المانهای هنر نوین، مولفههای بومی سیستان و بلوچستان را ترسیم میکرد. ساخت چنین مستندهایی میتواند نوعی بازنگری در آن تصاویر باشد.
کارگردان با تأکید بر ژانر پرترهگونه فیلم خود اظهار داشت پیش از این سه فیلم مستند پرتره ساختهام و این ژانر از سینمای مستند مورد علاقه من است. معتقدم از مسیر زندگی افراد گوناگون میتوان دنیاهای نوین را کشف کرد. در آثار قبلی و به ویژه در مسیر پژوهش، واقعیات آشکار کردیم و آنها را فیلمبرداری نمودیم، اما ماجرا در شبین متفاوت بود؛ استاد صالحزهی گوشهگیر شده و احتمالا به همین دلیل چیز تازهای برای ارائه نداشت. ایشان در فضایی از تنهایی خودخواسته به سر میبرند که کار پژوهش را برای ما دشوار کرد. حس کردم در چنین فضایی با دوربین مشاهدهگر نمیتوان به اتفاق خاصی رسید و تنها روزمرگی فرد را نشان داد. از این رو مسیر فیلم را به سمت اندیشههای استاد سوق دادیم که تجربه تازهای برای من بود.
این فیلمساز مستند ادامه داد به همین دلیل سه روایت در فیلم دیده میشود؛ روایت اول، گفتگوهایی است که آقای صالحزهی از پیش از خود نقل میکند که به بیان علت گوشهگیری ایشان نیز میانجامد. روایت دوم، اویهای ایشان در تنهایی است که در پرسههای روزمره با صدای خود ایشان در بافت فیلم شنیده میشود. روایت سوم نیز جستجوهای او برای یافتن ردپاهای نمایش آب باد خاک است.
مستند شبین امشب سهشنبه ۲۲ آبانماه ساعت ۲۱ از شبکه مستند سیما پخش میشود و بازپخشهای آن فردا چهارشنبه ۲۳ آبانماه ساعت ۹ صبح و ساعت ۲۴ انجام خواهد شد.





