محمدحسین حیدری: راه‌اندازی گروه چهل ناظر و آرشیو ۵.۵ میلیون عکس دفاع مقدس
ایمان صالحی
۲۷ مهر ۱۴۰۳
۲۷ مهر ۱۴۰۳ - ۲۳:۰۷
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبررسان از تنسیم، محمدحسین حیدری از عکاسان دفاع مقدس مهمان برنامه تلویزیونی نردبان بود که از شبکه مستند سیما پخش می‌شود. او در این برنامه در مورد توانایی عکاسی در دوران دفاع مقدس سخن گفت.
حیدری در مقدمه سخنان خود درباره نحوه عکاس شدنش بیان کرد در کنار تحصیلات حسابداری، در کانون پرورش فکری و مدرسه عالی مولتی ویژن عکاسی و انیمیشن یاد گرفته بودم. پس از پیروزی انقلاب در مجموعه‌هایی کار می‌کردم که فضای کار کاملا مرتبط با عکاسی داشت. اولین دوربینی که داشتم کنون EF بود و در حوزه هنری از دوربین‌های متوسط و چند دوربین لایکا و نیکون استفاده می‌کردیم. با آغاز جنگ از دوربین‌های خبری‌تر مانند کانون و کانون EF و در نهایت و نیو بهره می‌بردیم.
وی با اشاره به امکان عکسبرداری در شب در زمان جنگ گفت ما هشت سال جنگ را در ۱۴۰۰ کیلوم‌تر مرز انجام دادیم. از آنجا که عمده عملیات‌ها در شب بود، دوربین‌ها و امکانات آن روز پاسخگو نبوده است. حساسیت دوربین‌ها ۱۰۰ یا حداکثر ۴۰۰ بود و به همین علت از غروب به بعد عملا امکان عکاسی نداشتیم. علاوه بر این دوربین‌ها دیجیتال نبودند و به طور دستی تنظیم می‌شدند. درست است که دستی بودن تنظیمات تمرکز عکاس را بالا می‌برد، اما سختی‌های زیادی نیز داشت، چرا که عکاس تنها یک حلقه فیلم ۳۶ تایی در اختیار داشت و باید دقت فرا‌وانی می‌کرد تا عکس بهتر و دقیق‌تری بگیرد.
این عکاس در ادامه درباره راه‌اندازی انجمن عکاسان انقلاب و دفاع مقدس و تشکیل آرشیو عکس‌های دفاع مقدس صحبت کرد مشخصه مهم این کار این است که به همت فردی انجام شده است. این اتفاق در حالی رخ داده که تعداد بسیاری از سازمان‌ها را داریم که ماموریت ذاتی‌شان همین کار است، اما کاری برای تشکیل آرشیو عکس‌های دفاع مقدس انجام ندادند.
حیدری درباره انگیزه خود گفت ما در انجمن به این نتیجه رسیدیم که تعداد بسیاری از عکس‌های دفاع مقدس در حال از بین رفتن است و باید کاری کرد تا آن‌ها آرشیو و نگهداری شوند. در اولین قدم و در سال ۱۳۷۳، دوستان را به مرکز هنری رزمندگان دعوت کردیم تا این پرونده را آغاز کنند. یکی از اقدامات مهم ما شناسایی نزدیک به ۵ هزار عکاس از سراسر کشور بود که عکس‌هایی از دفاع مقدس داشتند.
او با اشاره به جمع‌آوری بیش از ۵ میلیون عکس در روایت فتح افزود این آثار در سطح کشور در حال از بین رفتن بود و باید سامانده‌ی می‌شد. کش و قوس‌های زیادی داشت تا در نهایت کار با تمرکز بر جمع‌آوری عکس‌های دفاع مقدس در روایت فتح آغاز شد. خوشبختانه در اولین قدم نزدیک به ۵۰۰ هزار فریم عکس گردآوری کردیم، اما اکنون بیش از ۵.۵ میلیون فریم عکس در اختیار داریم که بیش از ۳ میلیون آن‌ها در گنجینه روایت فتح جمع‌آوری و آرشیو شده است.
وی خاطرنشان کرد در قدم بعدی کار کتاب‌ها را آغاز کردیم تا نمود کارمان بیش‌تر نمایان شود. کتاب‌ها زیاد شدند و سراغ موضوعات مرتبط با جنگ مانند زن در دفاع مقدس، خرمشهر، شهدا و… رفتیم. سپس سراغ استان‌ها رفتیم و در قدم بعدی سراغ خود عکاسان رفتیم تا کتابی از آن‌ها منتشر شود. تا به حال بیش از ۱۲ جلد کتاب از عکاسان دفاع مقدس به چاپ رسیده است.
حیدری در مورد حضور عکاسان در خط آتش و ثبت صحنه‌های حساس جنگ گفت بخش عمده‌ای از تاریخ جنگ را به علت عدم امکانات از دست دادیم. عمده عملیات‌های ما در شب بود، اما به علت نبود امکانات، هیچ تصویری از آن‌ها نداریم. خود من دوست داشتم هنگام اولین شعاع‌های خورشید در می‌دان باشم و عکاسی کنم. به همین علت همراه با رزمندگان به خط می‌رفتم تا بتوانیم از دقایق ابتدایی صبح که همه چیز تازه و بکر است، تصویربرداری کنم. بر همین مبنای بسیاری از شب‌ها در کنار بچه‌ها و در سنگر‌های موقتی که برای پناه گرفتن می‌ساختند، حضور داشتم.
او گفت قطعا دوست نداشتم اولین فریم عکاسی من از جنگ، اسلحه و مهمات باشد، بلکه روابط انسانی برایم مهم‌تر بود، چرا که معتقدم این روابط انسانی است که از بقیه جنگ مهم‌تر است.
حیدری با اشاره به حضور خود در عملیات بیت‌المقدس بیان کرد اولین عکس‌های من از جنگ، مربوط به عملیات بیت‌المقدس است. در آنجا اتفاقات شگفت و غریبی را می‌دیدیم. در جنگ هر فردی هر آنچه در توان داشت را ارایه کرد؛ توان من هم دوربین و عکاسی بود و تلاش کردم آن را به بهترین نحو ارایه دهم. ما نمی‌خواستیم با عکس‌ها خبررسانی کنیم و به همین علت بیش‌تر روی چهره‌ها و روابط انسانی کار کردم.
او به شکل‌گیری گروه چهل ناظر نیز اشاره کرد و گفت این گروه به نظر آقای محسن راستانی، از نوجوانان مسجد جواد الائمه و کمیته فرهنگی مسجد حاج علوان اهواز راه‌اندازی شد. آن‌ها جمعی از نوجوانان علاقه‌مند را جدا می‌کردند و بهشان دوربین می‌دادند تا از جنگ عکاسی کنند. از این گروه ۲۱ نفر شهید شدند و ۳۵ نفر مجروح شدند. دانستنی است که قاعده‌شان این بود که هر فردی که شهید می‌شود، یک نفر جانشین شود تا عدد ۴۰ نفر به طور دقیق نگه داشته شود. نامگذاری گروه چهل ناظر به همین علت بود.
