کمیل خجسته: پلتفرمها و دادهها جایگزین سرزمین و نفت در معادله قدرت شدهاند

کمیل خجسته، مدیرعامل شرکت گیتی هوشمند در نشستی با موضوع ژئوپلتیک قدرت در عصر وب۳ که در پژوهشگاه فضای مجازی برگزار شد، به بررسی تحولات بنیادین در مولفههای قدرت در جهان مدرن پرداخت. او با اشاره به مفهوم ژئوپلتیک و اهمیت نقاط جغرافیایی نظیر کانال سوئز برای حاکمیتهای سنتی، بیان کرد که از سال ۲۰۰۰ میلادی با رونق گرفتن کامپیوترها و شکلگیری شبکههای جهانی، ماهیت بازی قدرت دگرگون شد. اتصال کامپیوترها در سراسر جهان باعث شد مفاهیم ملیت، زمان و مکان حاشیهبروند و ارتباطات بشر فراملیتی، فرازمانی و فرامکانی گردید.
خجسته افزود جهان که پیش از این به صورت کرهای و با قرارگیری کامپیوترها بر روی آن تصور میشد، پس از شبکهشدن به یک زمین مسطح با جنس ارتباطات متفاوت تبدیل گردید. پلتفرمهای مبتنی بر عکس و محتوای بصری ظهور یافتند که در آنها زمان موضوعیت نداشت و ارتباطات برقرار شده ذیل حاکمیت ملی نبود. در این جهان پلتفرمی جدید، انسانها بدون جابهجایی فیزیکی به یکدیگر متصل شدند و سرویسدهی نیز دگرگون گشت. به عنوان مثال، مرکز تماس ۱۱۸ آمریکا در بنگلور هند مستقر شده بود تا از ارزانی نیروی کار در آنجا بهرهمند شود که مفهوم نیروی کار اطلاعات را متولد کرد.
مدیرعامل گیتی هوشمند با اشاره به تحولات جاری در تکنولوژی، بیان داشت جهان مسطح ناشی از پلتفرمها مجددا در حال بازگشت به حالت کروی است، اما این بار انسانها درون این کره قرار دارند و تعاملات باز شکل جدیدی به خود گرفتهاند. بازی فورتنایت نمونهای است که فراتر از یک بازی شوتری، شبکهای از ارتباطات، چالش و گفتگو را در خود گسترش داده و به تدریج خرید و فروش درون آن شکل گرفته است. تغییر نام توییتر به ایکس نیز نشاندهنده حرکت به سمت اکوسیستم است که در آینده برای برآورده کردن اکثر نیازها مرجع خواهد بود.
وی تصریح کرد که در عصر وب۲ اقتصاد دیجیتال و شبکهها محوری بودند، اما در عصر وب۳ کیف پولهای دیجیتال و هوش مصنوعی قدرت آشکاری مییابند. ابزارهای پوشیدنی نظیر ساعت هوشمند و تلفن همراه در آینده جای خود را به تراشههای درون بدنی خواهند داد. این تحولات باعث شده مولفههای قدرت سنتی در ادبیات سیاسی – شامل وسعت سرزمین، جمعیت، نظام اقتصادی، نظام سیاسی، منابع طبیعی و نیروی نظامی – جای خود را به عناصر جدید دهند یا برای آنها رقبای قدرتمند ایجاد شده باشد.
خجسته این جایگزینیها را در پنج محور تشریح کرد پلتفرمها به جای سرزمین، دادهها به جای منابع طبیعی، قوانین پلتفرمی به جای نظام سیاسی، رمزارزها به جای نظام اقتصادی، و جنبشهای اجتماعی به جای نیروی نظامی. او مثال زد که پلتفرمهایی با کاربران فراتر از جمعیت چند کشور، مدیران خود را به جستجوی کرسی در سازمان ملل میراند. دادهها امروزه نفت جدیدند و گوگل با دارا بودن دادهها ابزار تحلیل دقیقتری از نظرسنجیهاست. قوانین پلتفرمها بر محتوای دیدهشده حاکمند و از حاکمیت ملی ابا ندارند. رمزارزها معادلات اقتصادی خارج از کنترل بانکهای مرکزی شکل دادهاند. و جنبشهای اجتماعی به تعبیر کاستلز، مردم و دادهها را به سلاح تبدیل کردهاند.
در پاسخ به سوالی درباره فیلترینگ، خجسته بیان داشت فیلترینگ اقدام موقت و مقطعی برای موارد خاص است و راهحل دائمی محسوب نمیشود. برای کاهش سلطه پلتفرمهای خارجی باید جایگزینهای مناسب در اختیار مردم قرار گیرند که از جانب خود مردم پذیرفته شده باشند، چرا که نمیتوان با اجبار مردم را از پلتفرمی به پلتفرم دیگر سوق داد. او افزود نامگذاری شبکههای داخلی به عنوان شبکه بومی اشتباه است و بهتر است این پلتفرمها فعالیت را از خارج از کشور آغاز کرده و سپس به کاربران ایرانی معرفی شوند، چرا که جمعیت ۴۰ میلیونی برای یک پلتفرم عدد قابل قبولی نیست. فیلترینگ و محدودیتها در تمام جهان برای سیاستهای حمایتی وجود دارد، همانند چالشهای آمریکا با تیکتاک چینی که تحت ذریعه امنیت و حفاظت از کودکان توجیه شده است.