بیانیه فرهنگستان علوم پزشکی بازگرداندن سیاست ژنریک، درمان بیماریها یا تقویت منافع گروهی؟, در میانهی بحرانهای گستردهی صنعت دارو، از جمله ورشکستگی داروخانهها، کمبودهای مکرر و بدهیهای سنگین، فرهنگستان علوم پزشکی با انتشار بیانیهای نسبت به حاشیه رفتن نظام ژنریک هشدار داد و بر ضرورت بازگشت به این سیاستها تأکید کرد.
اما پرسش اساسی اینجاست که آیا این موضعگیری واقعاً در راستای منافع بیماران است، یا بازتاب دیدگاه طیف خاصی از فعالان است که فرهنگستان را تریبون خود قرار دادهاند؟ چالشهای ساختاری نظام دارویی ایران صنعت دارو در سالهای اخیر با کمبود بودجه، مدیریت ناکارآمد در بخش دولتی، اثرات تحریمها و رکود اقتصادی روبرو شده است. این عوامل دسترسی بیماران به داروهای حیاتی را به شدت مختل کرده است.
تجربهی ناکام نظام ژنریک در گذشته نظام ژنریک در دهههای قبل اگرچه به عنوان راهکاری برای کاهش هزینهها معرفی شد، اما اجرا ناقص و فاقد حمایتهای لازم، منجر به تضعیف رقابت، افت کیفیت و کاهش اعتماد عمومی به داروهای داخلی شد. تکرار همین مسیر بدون رفع موانع قبلی، تنها به تکرار شکستهای پیشین منجر میشود. بیماران؛ بازیگران فراموششده در سیاستگذاری نکتهی غایب در بیانیه فرهنگستان، تمرکز بر نیازهای واقعی بیماران است.
سیاستهای دارویی باید مستقیماً دسترسی آسان به داروی باکیفیت و ارزان را تضمین کنند. اما در عمل، مشکلاتی نظیر ناپایداری کیفیت، فقدان دارو و ناامنی دارویی، بار سنگینی بر دوش بیمار نهاده است.
وضعیت بحرانی صنایع دولتی و ضرورت اصلاح ساختاری واحدهای تولیدی دولتی که روزی ستون فقرات تامین دارو بودند، اکنون درگیر بدهیهای انباشته، ناتوانی در تامین مواد اولیه و عدم نوآوری هستند. پیشبرد سیاست ژنریک در این بستر، فروپاشی کامل این صنایع را به دنبال دارد. در مقابل، تقویت بخش خصوصی و ایجاد فضای رقابتی سالم، میتواند هم کیفیت را بالا ببرد و هم دسترسی را بهبود بخشد.
درسگیری از گذشته به جای تکرار اشتباه سیاستگذاران و نهادهای علمی باید بپرسند که آیا این مسیر واقعاً به نفع بیمار است، یا تنها بحران را لانهکنی میکند؟ به جای بازگشت به روشهای آزموده و رد شده، باید راهکارهایی جستجو کرد که اعتماد مردم را به نظام دارویی بازگرداند و از فروپاشی صنعت جلوگیری کند.