تجارت ایران با ۱۵ همسایه به ۶۰.۷ میلیارد دلار رسید؛ رشد ۶۶ درصدی در چهار سال
ایمان صالحی
۵ مرداد ۱۴۰۳
۵ مرداد ۱۴۰۳ - ۱۱:۰۶
با تحلیف رئیس‌جمهور منتخب در نهم مرداد، دولت چهاردهم رسما آغاز به کار کرد و تا شهریور ماه شاکله کابینه شکل خواهد گرفت. با توجه به اولویت دیپلماسی اقتصادی، این گزارش به بررسی وضعیت جاری مبادلات تجاری ایران با ۱۵ کشور همسایه می‌پردازد.
روال صعودی تجارت با همسایگان
ایران با ۱۵ سرزمین همسایه است که از جمله عراق، ترکیه، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان، ارمنستان، کویت، قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، پاکستان، افغانستان، عمان، روسیه، قزاقستان و بحرین هستند. امارات، ترکیه و عراق به‌ترتیب از مهم‌ترین شریک‌های تجاری ایران محسوب می‌شوند.
کارشناسان معتقدند اگر دولت‌های پیشین برنامه‌ریزی مؤثری برای حضور در بازار‌های همسایه داشتند، امروز چالش‌های ارزی و تجاری کمتر بود. رقبا به‌ویژه ترکیه و چین سهم قابل‌توجه‌ی از این بازار‌ها را به‌دست آورده‌اند در حالی که گسترش تجارت با همسایگان می‌توانست در رونق صادرات و خنثی‌سازی اثرات تحریم‌ها موثر باشد.
دولت سیزدهم از آغاز فعالیت بر افزایش تعاملات تجاری با همسایگان تأکید داشت. شهید رئیسی در مرداد ۱۴۰۰ گسترش روابط تجاری را در اولویت قرار داد و نتایج این سیاست‌گذاری در آمار‌ها نمایان شد تجارت با همسایگان از ۳۶.۵ میلیارد دلار در ۱۳۹۹ به ۶۰.۷ میلیارد دلار در ۱۴۰۲ رسید. در چهار ماهه اول ۱۴۰۳ نیز با رشد ۶ درصدی نسبت به دوره مشابه پارسال، رقم مبادلات به ۱۹ میلیارد و ۸۲۰ می‌لیون دلار رسید.
رشد ناشی از گسترش مناسبات تجاری
هادی طالبیان‌مقدم، مدیرکل دفتر شبه‌قاره هند سازمان گسترش تجارت ایران، تراز تجاری مثبت را نتیجه گسترش مناسبات می‌داند. او اشاره کرد که وبینار‌ها، همایش‌ها، جلسات مشترک و فعال‌سازی اتاق‌های بازرگانی و فدراسیون‌های صادرکنندگان از اقدامات دولت بوده است. همچنین مدیریت تبادل هیأت‌های تجاری و حضور در نمایشگاه‌هایی نظیر ایران اکسپو ۲۰۲۴، شناخت توان‌مندی‌های ایران را تسهیل کرده است.
اعزام رایزنان بازرگانی و افتتاح مراکز تجاری در کشور‌های مقصد از دیگر راهکار‌های پیگیری‌شده بوده است. عضویت در پیمان‌های منطقه‌ای نیز نقش مهمی داشته نهایی شدن توافق تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا (شامل روسیه، قزاقستان، بلاروس، ارمنستان و قرقیزستان) بازاری بیش از ۳۰۰ میلیارد دلاری را در اختیار ایران قرار داد و هزینه‌های صادرات و واردات را کاهش داد.
عضویت ایران در سازمان همکاری شانگ‌های از شهریور ۱۴۰۰ و عضویت در بریکس نیز فرصت‌های جدیدی فراهم آورده است. در بریکس، عربستان، امارات و روسیه همسایه ایران هستند که مزایای عضویت را دوچندان می‌کند. کارشناسان معتقدند با سیاست‌گذاری صحیح و فراهم‌سازی زیرساخت‌ها، این عضویت می‌تواند به جهش صادرات منجر شود.
تعمیم روابط با عربستان سعودی
دولت سیزدهم در پایان ۱۴۰۱ موانع سیاسی با عربستان سعودی را برطرف کرد و مبادلات کالایی مجددا آغاز شد. این توافق با افزایش تجارت با امارات و سایر کشور‌های عربی، نه تنها صادرات به کشور‌های ثالث را تسهیل می‌کند بلکه ورود درهم به کشور بر نرخ ارز تأثیرگذار است و می‌تواند در ثبات آن موثر باشد.
لزوم عرصه‌سازی برای گسترش بیشتر
فرزاد پیلتن، نماینده تجاری ایران در عراق، بیان کرد اکثر همسایگان علاقه به برقراری ارتباطات اقتصادی دارند اما شرایط مورد نظر بخش خصوصی باید فراهم شود. نزدیکی جغرافیایی می‌تواند کالا را با قیمت پایین‌تر و زمان کوتاه‌تر به مصرف‌کنندگان برسانید.
با این حال موانع زیرساختی همچنان وجود دارد ضعف لجستیکی، سطح پایین خدمات بازرگانی، مشکلات بانکی، حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای، امکانات بندری و گمرکی، و تسهیل تردد تجار و صدور ویزای تجاری به‌شکل مطلوب فراهم نیست. پایانه‌های تجاری مرزی نیز به دلیل عدم امکانات مناسب، پاسخگوی نیاز‌های تجار نیستند.
کارشناسان راهکار‌هایی را پیشن‌هاد می‌دهند تداوم و تقویت رویداد‌های تجاری مشترک، تجهیز پایانه‌های مرزی، گسترش امکانات بازارچه‌های مرزی، استاندارد‌سازی مدیریت و نظارت بر محصولات، جلوگیری از قاچاق، تسهیل صادرات و تردد تجار، و در صورت امکان لغو روادید. انتظار می‌رود دولت چهاردهم نیز افزایش تعامل با همسایگان را در دستور کار قرار دهد تا از ظرفیت‌های صادراتی برای اشتغال و اعتدال قیمت‌ها بهره‌برداری شود.
