تحلیل چالشهای تامین مسکن دهکهای محروم و راهکارهای پیشنهادی دولت, تامین مسکن برای دهکهای یک تا چهار درآمدی همواره یکی از اولویتهای اصلی برنامههای مسکن حمایتی در دولتهای متعاقب بوده است. با وجود این، اجرای این طرحها با موانع جدی روبرو شده که نیازمند بازنگری بنیادین در مکانیزمهای اجرایی و مالی است.
کمبود پوشش حمایتی و ضرورت توانمندسازی مالی معاون مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی اخیراً اعلام کرد که تنها ۱۳ درصد از خانوارهای مددجو تحت پوشش سازمان بهزیستی و کمیته امداد از طرحهای مسکن حمایتی بهرهمند شدهاند. این آمار نشاندهنده اتساع شکاف بین تقاضا و عرضه در اقشار کمدرآمد است.
موانع اصلی، پراکندگی اطلاعات در نهادهای مختلفی نظیر کمیته امداد، ستاد اجرایی فرمان امام و قرارگاه امام حسن مجتبی است.
عدم انجام سرشماری از سال ۱۳۹۵ به بعد، بهروز نبودن دادهها را تشدید کرده است. سادات معتقد است که سامانه رفاه ایرانیان باید از پایه دهکبندی به صدکبندی مبتنی بر تراکنشهای واقعی خانوارها تغییر یابد تا توزیع منابع عادلانهتر شود. نقصهای سامانه رفاه ایرانیان و لزوم اصلاح معیارها معیارهای فعلی دهکبندی تنها بر پایه دارایی افراد استوارند و هزینههای زندگی را نادیده میگیرند.
و تسهیلات داشته باشد.
واگذاری زمین به تنهایی راهحل کامل نیست سادات صراحتاً اعلام میکند که واگذاری زمین بدون پشتیبانیهای موازی، برای دهکهای یک و دو که توان بازپرداخت وام ۵۵۰ میلیونی را ندارند، کارآمد نیست.
ربه مسکن مهر نشان داد که بار اقساط سنگین باعث فروش واحدها توسط خود محرومان شده است.
کاهش نرخ سود تسهیلات و بهکارگیری ذخایر نهادها نرخ سود تسهیلات نهضت ملی مسکن از ۲۳ درصد به ۱۸ درصد کاهش یافته، اما سادات این رقم را همچنان بالا میداند و تقاضای کاهش آن به زیر ۱۰ درصد دارد. او پیشنهاد میکند صندوقهای بازنشستگی و نهادهای دیگر با تخصیص خطوط اعتباری، بخش از سود را سوبسید کنند. همچنین زمینهای بلااستفاده نهادهای حمایتی میتواند از طریق صندوق ملی مسکن به منبع مالی برای پروژههای محرومان تبدیل شود.
بنیاد مسکن انقلاب اسلامی متولی گمشده و لزوم بازگشت به ریل تاریخی بر اساس وصیت امام خمینی (ره)، بنیاد مسکن باید نهادی انقلابی و مجزا از دولتها باشد که متولی اصلی ساخت مسکن محرومان است. اما در عمل، این نهاد از رسالت تاریخی خود فاصله گرفته و به سمت فعالیتهای تجاری سوق یافته است.
سادات بر احیای حساب ۱۰۰ و جذب خیرین خانهساز (مانند مدل خیرین مدرسهساز) تأکید دارد تا ظرفیتهای عظیم زمین و سرمایهای بنیاد در خدمت دهکهای یک تا چهار قرار گیرد. اصلاح قانون ساماندهی و جهش مسکن برای مکانیزم تخصیص عادلانه قوانین فعلی بر پایه فرم ج استوارند که پاسخگوی شرایط پویا نیست؛ افرادی که فرم جشان قرمز است اما صاحبخانه نشدهاند، یا ورشکستگان که از دهکهای بالاتر به پایینتر آمدهاند، در قانون جایگاهی ندارند.
سادات پیشنهاد میدهد برای دهکهای یک تا چهار، مکانیزمی جدا از فرم ج و منحصر به بنیاد مسکن طراحی شود، در حالی که برای دهکهای میانی (چهار تا ده) همچنان از روشهای مرسوم استفاده گردد. نتیجهگیری کلی این است که حل چالش مسکن محرومان نیازمند سه پایه است یکپارچهسازی هوشمند دادهها، تغییر مدل از مالکیت فوری به اجاره اجتماعی ارزان، و بازگرداندن بنیاد مسکن به نقش قانونگذاری شدهاش به عنوان موتور اصلی این تحول.
بدون همافزایی وزارت کار، راه و شهرسازی و بنیاد مسکن، شکاف مسکن در اقشار ضعیف عمیقتر خواهد شد.




